Publieke ruimte voor tieners en jongeren

Een plek voor tieners en jongeren

Elke stad en gemeente voelt het: jongeren vinden niet altijd hun draai in hun eigen buurt. Tegelijk merk je dat deze leeftijdsgroep soms wordt herleid tot een ‘probleem’ dat je moet aanpakken. Is dat wel zo? De nood naar een duurzaam antwoord wordt steeds groter, want je merkt al snel dat repressief optreden de spanningen alleen verplaatst of vergroot.

Hoe vind je dan een écht antwoord voor deze unieke leeftijdsgroep? Dat begint met het besef dat de sociale problemen van vandaag vaak ontstaan uit de ruimtelijke keuzes van gisteren. We buigen ons samen over het begrip hangjongeren, zonder vooroordeel: als jongeren die rondhangen. Waarom doen ze dat, waarom reageert de omgeving zo sterk op hen, en hoe kunnen we hen wél de ruimte geven om jong te zijn?

Die benadering vormt de basis van deze studiedag. Je krijgt een beeld van wat er allemaal leeft in Vlaanderen en Brussel: goede voorbeelden, ruimtelijke principes en instrumenten, en véél praktijkverhalen - niet enkel uit de grootsteden. We fietsen niet rond de overlastproblematiek, maar bespreken dit vanuit een positieve en preventieve blik, met focus op de ruimtelijke aspecten die ertoe bijdragen. Je maakt kennis met beleidskaders, tools en methodieken die met deze vragen aan de slag gaan en jouw visie op rondhangen bijstellen en verbreden.

Omdat het over jongeren gaat, kijkt iedereen al snel naar de jeugddienst voor een antwoord — maar dit alles krijgt een jeugdmedewerker niet alleen geklaard. Iedereen in de gemeente heeft namelijk een rol te spelen: van vrijetijdsdienst tot ruimtelijk planner, van buurtwerker tot beheerder van de infrastructuur… Wat jouw rol ook is, deze studiedag geeft jou de nodige houvast en een hoop inspiratie om de publieke ruimte tienervriendelijk te maken.

Op het programma

In de voormiddag verwelkomen we jou om 9u30 in JC Tranzit, het jeugdcentrum van de stad Kortrijk, op wandelafstand van het station.

Benedicte Roose (Vlaamse overheid, Dept. CJM) zet de dag in vanuit de beleidsprioriteit "Ruimte om jong te zijn" in het Vlaamse Jeugd- en Kinderrechtenbeleidsplan (JKP) en pleit voor plekken waar jongeren zichzelf kunnen, willen én mogen zijn. Die uitdaging moet je samen met de jongeren zelf aanpakken, want hun stem is een cruciale bouwsteen voor toekomstgericht beleid en ontwerp.

Jolijn De Haene (Bataljong) vertelt over de rol van lokale besturen in een hangbeleid, vanuit de visie van De Hangmakers. Dat zijn tieners en jongeren die gebruik maken van hun recht op rondhangen door te babbelen, spelen, sporten, wachten of elkaar te ontmoeten in de publieke ruimte. Maar het zijn ook die beleidsmakers die zelf aan de slag gaan en collega's aansteken voor een positief rondhangbeleid.

Wouter Vanderstede (Kind & Samenleving) toont de ruimtelijke oorzaken achter de sociale spanning tussen jongeren en de buurt, en breekt een lans voor doordachte en geïntegreerde planning van de publieke ruimte om de tienerplekken van de toekomst uit te bouwen. Dat doet hij vanuit het concept 'tienerweefsel': een instrument dat het geheel aan plekken waarin jongeren chillen, hangen en op weg gaan in kaart brengt. Je leert de belangrijkste ontwerpprincipes toepassen in jouw stad of gemeente met tal van voorbeelden uit de praktijk.

Lokale verhalen

Na een korte pauze duiken we vervolgens in de succesverhalen, inzichten en leerpunten uit de praktijk. Bert Dusselier van onze gaststad Kortrijk laat zien hoe je een breed jeugdbeleid ontwikkelt en vanuit meerdere diensten op jeugdruimte kan inzetten. Naast structurele verankering van jeugdruimte in het stadsbeleid, wordt er volop geïnvesteerd in infrastructuur voor jongeren, zoals Tranzit, skateplekken, urban sports en jongerencultuur.

Jongeren zijn geen verhaal uit de grootstad meer, weet Annelies Hautekeete van Gemeente Bornem. Zij heeft heel wat te vertellen over participatie via hun 'tienerexpertenteam', de samenwerking met sportdiensten, over inspraak tijdens de bouw van een jeugdcentrum en skatespot, ingrepen voor tieners in de publieke ruimte met ook intergenerationele insteek, zowel in de hoofdgemeente als de deelgemeentes.

Maar we geven ook aandacht aan bijzondere doelgroepen zoals tienermeisjes of jongeren uit kwetsbare gezinnen. We benadrukken de belangrijke rol van (open) jeugdwerk en innovatieve experimenten als mobiele hangplekken, streamingbussen,...

We sluiten het plenaire gedeelte af met een lunch om 12u40.

Kies je sessie

In de namiddag splitsen we op, zodat je een sessie kan kiezen uit het programma die het meest aansluit bij jouw werkveld. Dit staat er allemaal op het programma:

Lokaal ruimte maken voor jongeren. (Bieke Vertriest - Stad Kortrijk)

Hoe voorziet Stad Kortrijk ruimte voor tieners en jongeren in de stad? Bieke leidt jou langs jongerenruimtes en -experimenten in de stad. Je bezoekt sport- en skateplekken in de stad en de mobiele hangplek FLAX. Maar de tocht gaat ook langs het winkelwandelgebied en andere stedelijke projecten waar tieners en jongeren een plek krijgen, ook al is die ruimte niet 'voor hen' gemaakt.

De stem van kwetsbare jongeren. (Stine Houthoofd, Tars Duhamel - vzw Ajko)

Niet alle tieners vinden even snel een ruimte waar zij zich welkom voelen. Tieners in kwetsbare situaties zijn tegelijk moeilijker te bereiken en betrekken met traditionele vormen van participatie. Hoe geven we hun stem in het gesprek over de publieke ruimte meer kracht? vzw Ajko neemt je mee op de fiets naar publieke plekjes en naar specifiek ingerichte ruimte voor hen. Ze vertellen via welke methodieken ze tieners bereiken, vertellen over de rol van straathoekwerk en het Overkop-huis en hoe ze tonen dat hun stem waardevol is - aan anderen, en aan de tieners zelf. 

Hangmakers: a serious game (Wim Soontjens - Bataljong)

Hoe maak je overwogen keuzes om de bestaande jeugdruimte te verbeteren? De Hangmakers, de game is een sensibiliseringstool en gespreksaanleiding voor (jeugd)ambtenaren en beleidsmakers om op verschillende manieren naar de publieke ruimte te kijken met een extra focus op tieners en jongeren die rondhangen in de publieke ruimte. In deze workshop test je de tool uit, krijg je meer achtergrond vanuit de Hangmakers-visie en wisselen we uit over de eigen ervaringen.

Tienermeisjes en de publieke ruimte (Sabine Miedema - Kind & Samenleving)

Wanneer meisjes tieners worden, verdwijnen ze systematisch uit de publieke ruimte. Het buitenspeelonderzoek van Kind & Samenleving wijst uit dat wanneer jongens de speelplek eenmaal inruilen voor het sportveld, er geen tegenhanger in de publieke ruimte bestaat die tienermeisjes op dezelfde manier opvangt. Wat maakt daar juist het verschil? In deze wandeling door Kortrijk leer je kijken naar de ruimte met ruimtelijk planner Sabine. Je staat stil bij best practices die het gevoel van veiligheid verhogen, en hoe je meisjes een eigen plek kunt geven via doordachte zonering en slimme keuzes in ontwerp, verknoping en voorzieningen. 

Tieners in third spaces, overlast of kans? (Maarten François - Stad Kortrijk & Gust Vanhecke - Lejo vzw)

Tieners en jongeren zijn vaak op zoek naar ‘third spaces’: denk maar aan de bibliotheek of het cultuurcentrum. Dat verloopt niet altijd zonder spanning of conflict, maar een laagdrempelig aanbod dat jongeren verwelkomt is ook een kans om een nieuw publiek te bereiken. Programmaregisseur Maarten legt uit hoe Kortrijk evolueerde van crisis naar oplossing. Trainer Gust Vanhecke deelt de ervaringen uit het lerend netwerk "Jongeren in de bib" van Lejo, en hoe je uitdagend gedrag het hoofd biedt met de theorie van nieuwe autoriteit.

Inspraak met jongeren over ruimte en mobiliteit. (Theresa Martens, Johan Meire - Kind & Samenleving)

Hoe tieners plekken en verplaatsingen beleven, lijkt soms ongrijpbaar. Er bestaan genoeg tools om dat te bevragen, maar hoe zet je die succesvol in? In deze actieve workshopsessie maak je kennis met uiteenlopende methodieken die je zelf op het terrein gaat uittesten om de stem van tieners te capteren en die ideeën te verknopen met jouw beleidsprocessen: van beleving en evaluatie tot concrete oplossingen en ontwerpsuggesties voor ruimte en mobiliteit. Nadien wisselen we ervaringen uit over hoe, waar, en wanneer deze uiteenlopende methodieken de grootste meerwaarde opleveren.

Het jeugdcentrum als thuishaven voor local heroes (Tim Samijn, Niels Vercruysse - JC Tranzit)

JC Tranzit geeft jongeren en jeugdcultuur de ruimte om te groeien vanuit hun talenten. De individuen en communities die het jeugdcentrum mee invullen, zijn geen klassieke verenigingen maar wel net zo geëngageerd als individuen en communities. Stad Kortrijk probeert hen zo veel mogelijk op te volgen, inspraak te geven en te stimuleren zonder hen te dwingen om zich te verenigen. Dat stelt heel wat uitdagingen, maar levert heel interessante initiatieven op om hun talenten vrij te laten ontplooien. In deze rondleiding binnen en buiten het gebouw bezoek je het urban sports park met skate en freerunning, de game-bus, repetititielokalen, beskatebare buitenruimte en de spoorwegtuin met boulderrots en  graffitimuurtjes. Zo ontdek je hoe een jeugdcentrum minder evidente tieners en jongeren toch kan bereiken en ondersteunen. 

Next level participatie: tieners betrekken bij wonen en klimaat (Andreas De Mesmaeker - Kind & Samenleving)

Vaak worden tieners pas betrokken als het gaat over ruimte die 'voor hen' bestaat: de omgeving van het jeugdhuis, of de heraanleg van de winkelstraat. Bij hogere planningsniveaus en abstracte beleidsteksten worden ze minder actief betrokken - al is het vaak net daar waar de ruimte van de toekomst wordt gemaakt. Tieners hebben ook daar een mening over, want later zullen zij de gebruikers van die ruimte zijn. Andreas toont je de methodieken uit Ruimtehelden en Plan K: twee inspraaktools over duurzaam wonen en klimaatadaptatie. De methodieken zijn zo ontworpen om de complexe materie tastbaar te maken in hun taal, en deelt succesverhalen uit de praktijk van ruimtelijke planning.

Praktisch

• De studiedag gaat door op donderdag 7 mei.
• Start van de dag is 9u30, we voorzien het einde rond 16u, met een receptie tot 17u.
• We verwelkomen je in JC Tranzit - Nelson Mandelaplein 17, 8500 Kortrijk. De locatie is op wandelafstand van het station van Kortrijk.
• De inschrijving bedraagt €92. Lunch is in die prijs inbegrepen. Inschrijven doe je via dit formulier.

De studiedag is een samenwerking tussen Kind & Samenleving, Bataljong en Stad Kortrijk, en wordt gerealiseerd met de steun van de Vlaamse overheid.